موضوع «بررسی وقایع دی‌ماه ۱۴۰۴؛ رویکرد راهبردی، اجتماعی و الهیاتی»بررسی شد

به گزارش پژوهشکده زن و خانواده در ابتدای این نشست حجت‌الاسلام والمسلمین محمدرضا زیبایی‌نژاد رئیس پژوهشکده زن و خانواده ابتدا با اشاره به موضوع فتنه و خطرات آن در جامعه و خانواده با توجه به وقایع دی‌ماه 1404 اظهار داشت: یکی از خطرات جدی از سوی دشمن، فتنه است و در این باره، چیستی فتنه از  موضوعات مهم به شمار می‌رود.

فتنه، چون آتشی گداخته ناخالصی‌ها را مشخص می‌کند
رئیس پژوهشکده زن و خانواده افزود: فتنه معمولا در زبان عربی به گداختن طلا در آتش می‌گویند؛ در واقع طلا را در کوره آتش می‌اندازند تا ناخالصی‌ها را مشخص کنند و فتنه همانند کوره است که طلای ناب را از ناخالصی‌ها جدا می‌کند.
وی با اشاره به اهمیت شناخت فتنه در قرآن کریم و روایات بیان کرد: گاهی وقت‌ها در برخی از آیات الهی، استعاره‌ای مبنی بر خصوصیات گداخته شدن وجود داره که معنای اصلی آن همان گداختن برای خالص سازی است.
حجت‌الاسلام والمسلمین زیبایی‌نژاد عنوان کرد: نکته دیگر این است که در روایات ما فتنه در جایی به کار می‌رود که تشخیص حق و باطل سخت باشد و فضا غبارآلود بوده که در این خصوص تشخیصِ سخت، بیشتر در امورات مربوط به دین اتفاق می‌افتد.
وی با اشاره به روایتی از امام کاظم(ع) خطاب به محمد ابن خلاد تصریح کرد: ایشان می‌فرماید مردم بایستی به آتش فتنه بیافتند، همانطور که طلا به کوره فتنه سپرده می‌شود و همانگونه که طلا در آتش خالص می‌شود، مؤمنین نیز در آتش فتنه خالص می‌شوند.
رئیس پژوهشکده زن و خانواده اظهار داشت: طبق آیه دو سوره عنکبوت، أَحَسِبَ النّاسُ أَنْ يُتْرَكُوا أَنْ يَقُولُوا آمَنّا وَ هُمْ لايُفْتَنُونَ آیا مردم چنین پنداشتند که به صرف اینکه گفتند ما ایمان (به خدا) آورده ایم رهاشان کنند و هیچ امتحانشان نکنند؟یعنی همه مدعی ایمان هستند، اما با فتنه خلوص ایمان مشخص می‌شود.

فتنه، سنت الهی در شناخت مسیر حق و باطل و رشد انسان است
وی خاطرنشان کرد: نکته دیگر در بحث فتنه این است که فتنه، سنت الهی در شناخت مسیر حق و باطل و رشد انسان به شمار می‌رود؛ از این رو باید از خدا بخواهیم ما را از فتنه‌ها، سربلند بیرون بیاورد.
حجت‌الاسلام والمسلمین زیبایی‌نژاد گفت: خداوند در قرآن کریم بدین موضوع اشاره دارد که برای همه انبیای الهی، دشمن قرار دادیم و در این باره حدیثی از پیامبر اکرم(ص) نقل شده که هیچ پیغمبری همانند من اذیت نشد؛ چرا که ایشان با جریان نفاق مواجه بود.
وی افزود: فتنه گاهی حرفهای فریبنده است تا مردم را به گمراهی ببرد، پس باید مراقب بود در صحنه درگیری حق و باطل، رشد مومن ایجاد شود و سربلند از فتنه بیرون بیاید.
رئیس پژوهشکده زن و خانواده با اشاره به ارکان فتنه عنوان کرد: یک رکن فتنه، جریان کفر است که طراح اصلی به شمار می‌رود و دیگری جریان نفاق بوده که یک ضلع آن در بین مسلمین است.
وی تصریح کرد: در وقایع دی‌ماه 1404، دیدیم برخی از جریان‌های داخلی و اهل نفاق، رهنمون‌هایی داشتند تا دل مردم خالی شود و از طرف دیگر، آمریکا با تجهیزات وارد میدان گردد.

گاهی در جریان نفاق، خواص و تحلیل‌گران و نخبگانی حضور دارند
حجت‌الاسلام والمسلمین زیبایی‌نژاد بیان کرد: گاهی در جریان نفاق، خواص و تحلیل‌گران و نخبگانی حضور دارند که کارکردشان این است تا عقلانیت را برای تسلیم شدن در برابر جبهه کفر آماده کنند.
وی افزود: رکن سوم نیز بدنه اجتماعی است که در قرآن از آن به عنوان افراد سست‌عنصر و سست ایمان یاد می‌شود؛ آنهایی که زود تحت تاثیر قرار گرفته و برای فرعونیان، جلال و جبروت درست می‌کنند.
رئیس پژوهشکده زن و خانواده اظهار داشت: چهارمین رکن، حادثه‌ای است که می‌تواند بیمار دلان را بلرزاند، مثلا مشکلات اقتصادی که هراس ایجاد کرده و بخشی از جامعه را با فتنه همراه سازد.

سیاست طاغوت، حقیر کردن و به لرزه انداختن جامعه است
وی خاطرنشان کرد: محور بعدی مکانیزم فتنه است؛ اینکه چگونه جریان فتنه به ایجاد اضطراب و نگرانی و بحران ختم شود؛ فراموش نکنیم سیاست طاغوت، حقیر کردن و به لرزه انداختن جامعه است.

یکی از آثار مهم فتنه، غبارآلود شدن فضاست
حجت‌الاسلام والمسلمین زیبایی‌نژاد با بیان اینکه برای مواجهه با فتنه، مسیرهای پیشگیرانه‌ای داریم، در خصوص آثار فتنه گفت: یکی از آثار مهم فتنه، غبارآلود شدن فضاست و باید برای مقابله با آن غبارها را بخوابانیم و کلاف‌ها را بگشاییم و گاهی روشنگری کنیم.
وی افزود: در جریان اغتشاشات، گاهی شبهاتی در مورد کشته‌ها ایجاد شد که از طریق گزارش‌ها و مستندات این شبهات از میان رفت؛ فراموش نکنیم این فتنه‌ها می‌گذرد اما فتنه‌های بزرگتری از راه می‌رسد.
 رئیس پژوهشکده زن و خانواده بیان کرد: یکی از اثرات مهم فتنه، رسوا کردن منافقین در جامعه دینی است؛ مومنین باید بدانند که در مواجهه با فتنه نباید کم کاری کرد.

فعالیت‌های پژوهشی 23 دانشگاه مهم جهان در ارتباط با زن و خانواده در ایران و اسلام رصد شد
وی در ادامه با تشریح برنامه‌های راهبردی و ارائه گزارشی از فعالیت‌های پژوهشکده زن و خانواده عنوان کرد: در حال حاضر 15 سال برنامه را پشت سر گذاشتیم و دست اندرکار تدوین برنامه راهبردی چهارم مستند بر فعالیت‌های پژوهشی هستیم.
حجت‌الاسلام والمسلمین زیبایی‌نژاد تصریح کرد: در این راستا فعالیت‌های پژوهشی 23 دانشگاه مهم جهان از جمله امریکا و کانادا و آلمان و فرانسه و هلند در ارتباط با زن و خانواده در ایران و اسلام رصد شد و در نهایت 600 صفحه محصول به دست آمد که به زودی تبدیل به کتاب می‌شود.
وی با اشاره به دیگر فعالیت‌ها اظهار داشت: دو پروژه مهم دیگر داریم که به اصحاب علوم اجتماعی سپرده‌ایم و شامل نگرش‌ها و ارزش‌های رفتارهای خانواده ایرانی و زنان است و با مجموعه پیمایش‌های ملی، روند تحولات را بررسی می‌کنیم.
رئیس پژوهشکده زن و خانواده خاطرنشان کرد: پروژه دیگر نیز مصاحبه‌های تجربه‌نگارانه با راهبران نهادهای علمی است که دستاوردهای پژوهشی و علمی زیادی برای حل مسائل دارد.
وی گفت: در حوزه آثار چاپ شده نیز دو کتاب در یکسال اخیر منتشر شده : خانواده و فاجعه نوشته دکتر محمدتقی کرمی و استراتژی های جنسی نگه داشت خانواده، تألیف خانم دکتر سمیه عرب خراسانی. همچنین کتاب دیگری پس از همایش خانواده مقاوم مبتنی بر تقریرهای راهبرد مقاومت جمع‌آوری و در دست انتشار است.
رئیس پژوهشکده زن و خانواده تصریح کرد: یکی از رویکردها، درگیر شدن با عینیت‌های اجتماعی است که جامعه ما را ضعیف کرده و ما نیازمند هم صحبتی‌ با اصحاب علم و کنشگران هستیم تا مسائل زنده را احصا و زنده پژوهی کنیم.
وی در بخش دیگر در پاسخ به سوالی مبتنی بر ورود به مسائل زن و خانواده و موضوعات مطرح شده از سوی دولت‌ها و مجلس شورای اسلامی بیان کرد: پژوهشکده نگاه پژوهشی و علمی به این مسائل دارد و به برخی از آنها ورود کرده اما اطلاع رسانی نکرده‌ایم.
حجت‌الاسلام والمسلمین زیبایی‌نژاد اظهار داشت: ما به دنبال دیدگاههای کارشناسی به دور از فضای محافظه‌کاری هستیم، در این راستا فرهنگ محافظه کاری را باید در جریان علمی به مکانیزم گفتگوی مؤثر تبدیل کنیم.

در ادامه این نشست، دکتر زهرا داورپناه، عضو هیئت علمی پژوهشکده زن و خانواده با اشاره به بیانیه پژوهشکده با موضوع درآمدی بر انسجام ملی و ارزشهای اجتماعی خاطرنشان کرد:  بیانیه‌ها، حاصل گفتگوی همکاران و برنامه‌های مرتبط است و امسال موضوع انسجام ملی و ارزش‌های اجتماعی را در قالب بیانیه، تبیین کردیم؛ از آغاز دوره دولت و قبل از آن این موضوع مطرح می‌شد و به عنوان دغدغه‌ای آن را پیگیری کرده‌ایم و اساتید در این باره مطالعاتی داشته‌اند.
داورپناه، افزود: در نهایت نشستی با کنشگران فعال داشتیم و بیانیه‌ای تحلیلی در ارتباط با انسجام ملی ارائه شد؛ در این بیانیه، با اشاره به خطبه فدکیه بر ارزشهای اخلاقی تاکید کردیم و اتفاقات جنگ 12 روزه و اهمیت انسجام ملی و اجتماعی مورد بررسی قرار گرفت.

در روند جنگ 12 روزه، انسجام اجتماعی را تجربه کردیم
وی بیان کرد: ما در روند جنگ 12 روزه، انسجام اجتماعی را تجربه کردیم؛ رویدادی که می‌تواند به ما عزم جدی دیگری بدهد و وحدت و انسجام ببخشد؛ دشمن برای از میان بردن این انسجام اجتماعی، از ضعف‌های ما استفاده می‌کند و ما باید بدانیم چگونه از انسجام ملی و اجتماعی سخن بگوییم که مراقب فتنه نیز باشیم.

مساله انسجام اجتماعی در ادبیات دینی و منابع شیعی به عنوان میراثی گرانبها وجود دارد
عضو هیئت علمی پژوهشکده زن و خانواده اظهار داشت: مساله انسجام اجتماعی در ادبیات دینی و منابع شیعی به عنوان میراثی گرانبها وجود دارد و باید این گنجینه را احصا کرد.

سیاست زدایی از محیط‌های علمی آسیب‌زاست
وی خاطرنشان کرد: در حوادث دی‌ماه، فتنه‌ای روی داد که انسجام ملی و اجتماعی را به مخاطره انداخت و نشان داد که باید با نگاه علمی و پژوهشی، به این مسائل بنگریم و بدانیم که ایجاد جبهه ‌بندی در جامعه موانعی ایجاد می‌کند و سیاست زدایی از محیط‌های علمی آسیب‌زاست.
داورپناه، گفت: در مورد مسائل زنان، مهم ترین مسأله حق هراسی در حقوق زنان است و باید در این راستا به بیانات رهبر انقلاب توجه داشت و باید همه نخبگان به میدان و گفتگو بیاییم و در ابتدا نیازمند انسجام مابین خودمان هستیم تا نیروهای پراکنده را منسجم کنیم و پیوند بزنیم و نظمی الهی شکل بگیرد.

پنل تخصصی با موضوع «بررسی وقایع دی‌ماه ۱۴۰۴؛ رویکرد راهبردی، اجتماعی و الهیاتی»
در ادامه با آغاز پنل تخصصی با موضوع «بررسی وقایع دی‌ماه ۱۴۰۴؛ رویکرد راهبردی، اجتماعی و الهیاتی»، دکتر فاطمه قاسم‌پور، عضو هیئت علمی پژوهشکده زن و خانواده و رئیس کمیته زنان و خانواده دبیرخانه مجمع تشخیص مصلحت نظام و دبیر پنل تخصصی اظهار داشت: خرسندیم که نسل اولی‌های مطالعات زنان و فعالین حوزه زن و جریان انقلابی در این نشست حضور دارند و به زیست بوم حوزه زنان علاقه مند هستند.
وی با اشاره به وقایع دی‌ماه 1404 بیان کرد: واقعه تلخ و دردناکی در دی‌ماه سال 1404 اتفاق افتاد که به فرموده رهبری، داغدار آن هستیم؛ در این راستا وقتی وقایع را بررسی می‌کنیم نگاهی جدی وجود دارد و قاطبه جمع موافق‌اند که مورد حمله تروریستی قرار گرفتیم و عزیزان زیادی را از دست دادیم.
در وقایع دی‌ماه 1404، انسجام اجتماعی به چالش کشیده شد
قاسم‌پور، عنوان کرد: در این حوادث، تخریب‌های عظیمی داشتیم و انسجام اجتماعی به چالش کشیده شد، اما طیفی نیز آن را یک اعتراض اجتماعی می‌دید و رویکرد دیگری نسبت به این وقایع داشت، در هر صورت، تمامی این رویکردها یک نقطه مشترک دارد و آنکه با توجه به اینکه مورد فتنه دشمن قرار گرفتیم باید از منظر مسائل اجتماعی و راهبردی و زنان و خانواده آن را بررسی کنیم.
وی اظهار داشت: باید با نگاه راهبردی از این فتنه خارج شویم و راه را بر تکرار این وقایع ببندیم؛ در این مسیر نخبگان و پژوهشگران و اساتید، نقش مهمی در ارائه راهبردهای بنیادین در عرصه اجتماعی و الهیاتی دارند.

در ادامه، دکتر محمدتقی کرمی عضو هیئت علمی دانشگاه علامه طباطبایی عنوان کرد: یک دیدگاه این است که از رویکرد الاهیاتی وارد مسائل تحلیلی شویم و اینکه همه ما بازگشتی به خدا داریم و امید است همه ما آماده این رجعت باشیم و به وظایف الاهیاتی خود نیز توجه کنیم.
وی تصریح کرد: چند مورد تحلیل برای این حوادث وجود دارد که شامل تحلیل در زمانی و تحلیل همزمانی است؛ این اتفاق که در سال 1404 افتاد را اگر امتداد اتفاقات 1401 و 98 و 96 بدانیم، باید ببینیم چه روند و الگویی را نشان می‌دهد تا بتوانیم آن را بررسی و آنالیز زمینه‌ای کنیم.
عضو هیئت علمی دانشگاه علامه طباطبایی اظهار داشت: یکی از نکات مهم این بود که ما و نظام، از اتفاقاتی که در دی ما افتاد غافلگیر نشدیم و از آبان و آذر منتظر آن بودیم، اما آنچه وجه غافلگیری داشت خشم در این اعتراضات بود.
وی خاطرنشان کرد: در این باره از چند بعد می‌توان به این خشم پرداخت و تحلیلی ارائه داد که کمتر مورد توجه بوده است، البته ما نقش مؤلفه‌های دیگر را کمرنگ نمی‌دانیم.
دکتر کرمی گفت: من در این ماجرا، نقش دیاسپوراها و مهاجرین ایرانی به خصوص در اعتراضات1401 و 1404 بسیار پررنگ می‌دانم، در این باره یک فضایی را رصد می‌کنیم که سطح انرژی در فضای سایبر بیشتر از انرژی در کف خبابان بود و بدنه اجتماعی دارد از فضای مجازی دنباله‌روی می‌کند.

لیدرهای فضای مجازی در اعتراضات و اغتشاشات، مهاجرین ایرانی بودند
وی افزود: در واقع لیدرهای فضای مجازی در اعتراضات و اغتشاشات، مهاجرین ایرانی بودند؛ بنده در یک سخنرانی در سال 98 گفتم جامعه ایرانی با مهاجرین خودش با مشکل برخورد خواهد کرد، چون ما میلیون‌ها مهاجر و دیاسپورا داریم که عمدتا از تحصیل‌کردگان هستند و در قالب اُپوزیسیون مهاجرت می‌کنند.
عضو هیئت علمی دانشگاه علامه طباطبایی عنوان کرد: این افراد، در واقع برای کار نمی‌روند و با دولت مرکزی به چالش می‌خورند و مهاجرت می‌کنند؛ بعد از جنگ اوکراین اتفاقی را در سطح جهانی مشاهده کردیم  مهاجرین در خارج از کشور به مشکل برخوردند و غالبا در کانادا و آلمان دست به تجمع زدند.
وی تصریح کرد: بعد از جنگ اوکراین، شاهد هستیم مهاجران، درجه یک و دو تلقی می‌شوند و برای مهاجران خاورمیانه مشکل ایجاد و موقعیت‌های اشتغال از آنها گرفته می‌شود و حتی مهاجرین ایرانی مورد تحقیر قرار می‌گیرند، اما اتفاقی دیگر می‌افتد.

جنگ مخالفان جمهوری اسلامی با ما بحث وجودی و خشم وجودی و مناظره بقاست
دکتر کرمی ادامه داد: مساله دیگر، بحران وجودی است؛ امروز جنگ مخالفان جمهوری اسلامی با ما بحث وجودی و خشم وجودی و مناظره بقاست؛ چون یک مرتبه تورم در اروپا و کانادا ایجاد می‌شود و خانواده ایرانی نتوانست با تورم مواجه شود و از طرفی مهاجرین ایرانی تن به کارهای دورن پایه نمی‌دهند.
وی اظهار داشت: با وضعیتی که در اروپای غربی و کانادا برای مهاجرین پیش آمده آنها چاره‌ای جز جنگیدن با جمهوری اسلامی ندارند و به محض اینکه خیابان آرام می‌شود در فضای مجازی و بین‌المللی در قالب گروه فشار حضور پیدا می‌کنند، البته باید توجه داشت مسائل اقتصادی و قیمت دلار نیز تا حدی بر خشونت‌ها دامن زد.
در ادامه این پنل تخصصی دکتر میثم مهدیار، عضو هیئت علمی دانشگاه علامه طباطبایی با اشاره به بحث خشونت در اعتراضات و اغتشاشات دی‌ماه 1404 گفت: وقتی از موضع علوم اجتماعی صحبت می‌کنیم فقدانی به نام ملی گرایی روش شناختی داریم؛ علوم اجتماعی در ایران به واسطه شرایط تأسیس علوم انسانی و اجتماعی، ناتوان است که بردارهای بیرونی که واضح در شرایط داخلی تاثیر گذاری می‌کنند را ببینند.
وی بیان کرد: از طرفی نارضایتی‌های اجتماعی و کج فکری‌هایی در ساختارهای حاکمیتی داریم و بخش عمده معلول بردارهای فشاری است که از بیرون می‌آید مانند تحریم که شرایط را سخت می‌کند، در این شرایط با کج کارکردی هایی با تأسیس دولت در ایران مواجه ایم و این ها خودش را نشان می دهد و منجر به نارضایتی اجتماعی می‌شود.
مهدیار عنوان کرد: در این نارضایتی ها باید سهم عوامل بیرونی را نیز ببینیم اما در علوم اجتماعی معمولا دیده نمی شود؛ تقریبا در پژوهشهای حوزه آسیب های اجتماعی و جنبش های اجتماعی، هیچ اشاره ای به عوامل بیرونی نمی شود و صرفا با عوامل داخلی که معمولا سهم حاکمیت بیشترین سهم است تبیین می شود و در حوزه اجتماعی این گونه است که سهم حاکمیت بیشتر است و صورت بندی ها از این زاویه است؛ از این جهت علوم اجتماعی خیلی نتوانسته توضیح دهد و بیشترین مطالبات از دولت است.
وی تصریح کرد:اگر بخواهیم خشونت‌های رخ داده را تبیین کنیم بخشی طراحی و برنامه‌ریزی دشمن بوده است، اما می بینیم غیر از این تیم‌ها، بخشی از عمل کنندگان در خیابان‌ها، نوجوانان هستند که جای سوال دارد چطور باید آن را تبیین کرد، خشونت فقط صرفا مخصوص جامعه ما نیست و از دهه 1920 در دنیا این خشونت ها بحث شده است.
عضو هیئت علمی دانشگاه علامه طباطبایی خاطرنشان کرد: در دو جنگ جهانی اول جمعیت کثیری کشته شدند و این گونه بحث شده چطور چنین خشونتی شکل گرفته است؛ از طرفی می‌بینیم علوم انسانی از المان پا گرفت، آن هم در جای که در چنین جامعه ای هیتلر و و نازی ها شکل گرفت.

مساله خشونت همزاد مدرنیته است
وی گفت: مساله خشونت همزاد مدرنیته است و جامعه توده وار مستعد خشونت است؛ از دهه 80 داریم جامعه توده وار را می بینیم؛ این جامعه ای است که پیوندهای فرهنگی و اجتماعی که روابط بین انسان ها را تنظیم می‌کند از دست داده است و رسانه های اجتماعی به این مساله بسیار دامن زده است و مرجعیت بخشی از اقشار را سلبیریتی‌ها برعهده گرفتند؛ در در دنیایی که جلب توجه، آورده اقتصادی دارد جامعه توده‌‌وار شکل می‌گیرد.
مهدیار افزود: جامعه تورده وار از سوژه هایی است که ارتباطات در زمانی اش و ارتباط هم زمانی و پیوندهای اجتماعی را از دست داده است، یکی از چیزهایی که ارتباط هم زمانی را بر هم زده نوع توسعه شهری ماست و در شهرها، محلیت از دست رفته و در تهران 50 درصد مستاجر داریم و هویت محله ای تاثیر می گذارد.
وی اظهار داشت: نوجوان 12سال در اختیار آموزش و پرورش است اما کمتر از تاریخ و هویت خود می‌داند، باید بتوانیم در برنامه‌سازی به سمت توسعه اخلاق در جامعه برویم و دست به دامان تمدن و ادبیات غنی ایرانی برویم و حوزه‌های علمیه نیز در این باره راهکارهای تخصصی بدهند.
لازم به توضیح است این نشست چند روز قبل از شروع جنگ تحمیلی سوم برگزار شد اما بنا به شرایط، انتشار گزارش آن به تعویق افتاد.