زینب سلام‌الله‌علیها، با معنا بخشی به رنج، مسئولیت‌پذیری و حفظ انسجام، روشنگری و روایت‌گری خود کاروان اسیران را به سمت آینده هدایت می‌کند / از اقدامات مهم حضرت زینب(س) پس از عاشورا، خلق هویت تمدنی و شیعی است

دکتر سمیه حاجی‌اسماعیلی مدیر گروه علمی پژوهشی مطالعات زنان و خانواده در نشست علمی و ترویجی با موضوع زینب سلام‌الله‌علیها، فریاد فرمند از تاب‌آوری اظهار داشت: بررسی چرایی این موضوع که با وجود گذشت 1400 سال ما هنوز به حضرت زینب(س) و الگوی زینبی نیاز داریم اهمیت زیادی دارد.

عضو هیات علمی پژوهشکده زن و خانواده بیان کرد: برای پاسخ به این پرسش باید شرایط انسان معاصر را بررسی کنیم و ببینیم انسان امروز در چه جهانی زندگی می‌کند؛ در گذشته بزرگترین تهدید جهانی، تهدید نظامی بود و دشمن به مرزها و شهرها حمله و آن را اشغال می‌کرد و جنگ در میدان نبرد اتفاق می‌افتاد؛ اما امروزه بحران‌ها پیچیده‌تر شدند.

وی عنوان کرد: انسان معاصر با مجموعه‌ای از بحران‌ها اعم از بحران معنا، هویت، بحران امید، بحران خانواده، بحران اعتماد اجتماعی و بحران روایت مواجه است و ما در جامعه‌ای به سر می‌بریم که به گفته جامعه شناسان پرمخاطره است.حاجی‌اسماعیلی بیان کرد: انسان در این جامعه دائما احساس عدم قطعیت می‌کند و این جامعه و جهان نیاز به کسانی دارد که بتوانند در میانه بحران‌ها، امید و معنا و انسجام اجتماعی را ایجاد و حفظ کنند و این دقیقا همان مساله‌ای است که حضرت زینب(س) به ما می‌آموزد.

وی تصریح کرد: یکی از ویژگی‌های جهان امروز این است که جوامع یک باره و با یک ضربه ناگهانی از هم پاشیده نمی‌شوند، بلکه با فرسایش تدریجی آسیب می‌بیند و خانواده ناگهان فرو نمی‌ریزد و اعتماد اجتماعی و امید، ناگهان از بین نمی‌رود و همه این‌ها به تدریج فرسوده می‌شود. بنابراین مساله اصلی امروز ما فقط مقاومت در برابر تهدید نیست؛ مسأله جلوگیری از فرسایش سرمایه‌های انسانی و اجتماعی است و این جاست که دقیقا حضرت زینب(س) برای ما اهمیت دو چندان و مضاعف پیدا می‌کند.وی خاطرنشان کرد: حضرت زینب(س) پس از عاشورا با یک جامعه‌ای مواجه است که در معرض فرسایش قرار گرفته و داغ و ترس و ناامیدی و فشار روانی در آن وجود دارد اما حضرت اجازه نمی‌دهد این فرسایش تبدیل به نابودی کامل هویت شود.

دکتر حاجی‌اسماعیلی اظهار داشت: به نظر می‌رسد انسان امروز بیش از هر زمان دیگری به تاب‌آوری نیاز دارد و در ادبیات روانشناسی تاب‌آوری یکی از مهم‌ترین مفاهیم است؛ به این معنا که انسان بتواند بعد از اینکه یک بحران و حادثه‌ای را پشت سر گذاشته، به آن تعادل برگردد.وی گفت: مطالعات جدید نشان داده تاب‌آوری فقط ویژگی فردی نیست و جوامع و خانواده و ملت‌ها نیز می‌توانند تاب‌آور باشند؛ وقتی زندگی حضرت زینب(س) را مورد مطالعه قرار می‌دهیم با یک نمونه کم نظیر و بی‌نظیر از تاب‌آوری اجتماعی مواجه می‌شویم، به طوری که می‌بینیم ایشان فقط خودشان را حفظ نمی‌کنند و اجازه نمی‌دهند یک مجموعه انسانی، دچار فروپاشی شود و این چیزی است که ما به آن نیاز داریم.

عضو هیات علمی پژوهشکده زن و خانواده افزود: امروز ما به الگوگیری از حضرت زینب(س) نیاز داریم و این امر دلایل مهمی دارد، از مهم‌ترین ویژگی‌های جهان معاصر این است که نبردها فقط در میدان نظامی اتفاق نمی‌افتد و رسانه‌ها و شبکه‌های اجتماعی و جریان‌های فکری همه در مورد واقعیت‌ها، رقابت می‌کنند و هر کس بتواند روایت مسلطی را شکل دهد بخش مهمی از قدرت را در اختیار دارد. وی بیان کرد: در واقع قدرت فقط توان اجبار نیست؛ قدرت این است که چگونه بتوان به ادراک دیگران شکل داد و آن را مورد تسخیر قرار داد؛ حضرت زینب(س) دقیقا در چنین موقعیتی قرار گرفته است؛ امروز بحث روایت و جنگ روایت زنده است و در جنگ اخیر دیدیم تنها با جنگ نظامی مواجه نیستیم و با یک جنگ ترکیبی مواجه‌ایم.

حاجی‌اسماعیلی عنوان کرد: در این جنگ شبکه‌های اجتماعی و روایت‌های مختلفی وجود داشت و دشمن به دنبال تثبیت روایتِ خودش از وقایع است؛ در عاشورا نیز قرار بود همین اتفاق بیفتد، اما حضرت زینب(س) اجازه نداد روایت دشمن از آن واقعه عاشورا تثبیت شود و ایشان معنای حادثه را بازتعریف کرد. وی تصریح کرد: حضرت زینب(س) یکی از بزرگترین روایت گران حقیقت در تاریخ اسلام به شمار می‌رود و با توجه به موضوع از تاب‌آوری تا راهبری، جهان امروز به الگوی زن راهبر نیاز دارد. عضو هیات علمی پژوهشکده زن و خانواده ادامه داد: یکی از مشکلات رایج در برخی از نگاهها این است که زنان را فقط در نقش‌های محدود و منفعل تعریف می‌کنند، در حالی که حضرت زینب(س) تصویر متفاوتی را ارائه می‌دهند؛ ایشان فرمانده نظامی و حاکم سیاسی نیست، اما در حساس‌ترین لحظه تاریخ اسلام، نقش راهبری خود را ایفا می‌کند و به مدیریت بحران و هدایت افکار عمومی جامعه و تربیت نسل و حفظ هویت جمعی و انتقال پیام نهضت عاشورا می‌پردازد و این همان چیزی است که از آن به عنوان راهبری اجتماعی یاد می‌کنیم.

وی در مورد یکی دیگر از دلایل نیاز به الگوگیری از حضرت زینب(س) در شرایط فعلی اظهار داشت: یکی از خطرناک‌ترین بحران‌های عصر ما، نا امیدی است؛ جامعه‌ای که امید خود را از دست بدهد، حتی اگر امکانات زیادی را در اختیار داشته باشد دچار رکود و فرسایش می‌شود.
حاجی‌اسماعیلی خاطرنشان کرد: حضرت زینب(س) در تاریک‌ترین لحظه‌های تاریخ حامل امید بودند و نه امید سطحی و احساسی؛بلکه این امید، معناسازی کردند و در اوج مصیبت، افق آینده را می‌دیدند و همین نگاه ایشان بود که کاروان عاشورا را به آینده پیوند زد. وی در مورد اهمیت شناخت ابعاد شخصیتی حضرت زینب(س) برای بانوان طلبه گفت: بانوان طلبه نیز در موقعیتی قرار دارند که باید امید، تولید کرده و هویت دینی را بازسازی و روایت صحیحی را تبیین کنند؛ رهبر شهید فرمودند بخشی از جهاد تبیین به این روایت‌های صحیح برمی‌گردد.

عضو هیات علمی پژوهشکده زن و خانواده افزود: حضرت زینب(س) برای زنان امروز فقط یک شخصیت تاریخی نیستند؛ ایشان الگوی راهبری اجتماعی هستند و ما سالهاست که حضرت زینب(س) را به عنوان اسوه صبر و الگوی صبوری می‌شناسیم، اما صبر تمام شخصیت حضرت زینب کبری(س) نیست. وی بیان کرد: اگر ما صبر را به تحمل رنج معنا کنیم، بخش زیادی از شخصیت حضرت زینب(س) را ندیده‌ایم، انسان‌های زیادی وجود داشتند که در تاریخ، رنج کشیدند و مصیبت دیدند، ولی آنها حضرت زینب(س)نشدند؛ آن چه که حضرت زینب(س) را از بقیه شخصیت‌ها در تاریخ اسلام متمایز می‌کند نوع مواجهه حضرت با مصیبت است.

حاجی‌اسماعیلی عنوان کرد: در ادبیات دینی، صبر یکی از عالی‌ترین فضایل اخلاقی است و در علوم انسانی جدید، مفهومی نزدیک به صبر شکل گرفته که تاب‌آوری نام دارد؛ تاب‌آوری فقط تحمل فشار نیست، بلکه به این معناست که در شرایط آشفته انسان بتواند تعادل خود را حفظ کند و در دل رنج  معنایی  ع دئ ئ بسازد که به رنج، معنا دهد و آن رنج را تحمل‌پذیر کند.وی تصریح کرد: تاب‌آوری یعنی انسان بتواند در این بحران، هویت را حفظ نماید و مسیر را ادامه دهد در حالی که همه چیز برای توقف فراهم است؛تاب‌آوری این معنا را می‌دهد که از درون شکست نخوریم.
عضو هیات علمی پژوهشکده زن و خانواده اظهار داشت: در بحث جامعه شناسی این مساله وجود دارد که بحران وقتی اتفاق نمی‌افتد که حادثه‌ای رخ دهد و مثلا جنگی اتفاق بیفتد؛ بحران از زمانی شروع می‌شود که انسان فرو می‌ریزد، انسان ممکن است ناملایماتی را تجربه کند و آنچه خطرناک‌ترین به شمار می‌رود، فروپاشی روانی اجتماعی است.

وی ادامه داد: بحران زمانی اتفاق می‌افتد که بعد از حادثه، امید و اعتماد و معنا و هویت از میان برود؛ ممکن است در چنین شرایطی ما جامعه‌ای را ببینیم که به لحاظ ظاهری باقی مانده اما از درون دچار فروپاشی شده است؛ اگر بخواهیم در تاریخ اسلام نمونه‌ای از بحران همه جانبه پیدا کنیم روز عاشورا یکی از روشن‌ترین این نمونه‌هاست. حاجی‌اسماعیلی خاطرنشان کرد: در واقعه عاشورا، در یک روز اتفاقات زیادی روی داد؛ برادر و فرزندان و برادرزادگان و یاران همه از دست رفتند و خیمه‌ها سوخته و کودکان وحشت‌زده هستند و اسارت آغاز شده و آینده مبهم است؛ در چنین شرایطی همه چیز برای فروپاشی روحی و روانی انسان، فراهم است، اما حضرت زینب(س) نه تنها فرو نمی‌ریزد، بلکه دیگران را از فروپاشی حفظ می‌کند.

وی گفت: این جاست که مفهوم تاب‌آوری معنا پیدا می‌کند و بالاترین سطح تاب‌آوری، تاب‌آری جمعی است؛ یعنی فرد علاوه بر اینکه بتواند خود را از بحران و فروپاشی نجات دهد بتواند دیگران را نیز از فروپاشی نجات دهد و این همان چیزی است که در شخصیت حضرت زینب(س) مشاهده می‌کنیم؛ ایشان فقط خود را کنترل نمی‌کند، بلکه کودکان را آرام می‌کند، از امام سجاد(ع) حمایت می‌نماید، انسجام کاروان را حفظ کرده و امید را زنده نگه می‌دارد، ایشان فقط فرد تا‌ب‌آور نیست، رهبر تاب‌آوری در جامعه است. عضو هیات علمی پژوهشکده زن و خانواده افزود: ما در ماههای اخیر تجربه‌ای از بحران و اضطراب جمعی را پشت سرگذاشتیم و مردم، روزهایی را تجربه کردند که سرشار از نگرانی و فشار روانی بود، در چنین شرایطی خانواده‌ها با این سوال مواجه بودند که چطور آرامش را حفظ کنیم و امید را از دست ندهیم و زندگی را ادامه دهیم؛ این همان نقطه‌ای است که الگوی زینبی برای ما معنا پیدا می‌کند.

وی بیان کرد:حضرت زینب(س)، پس از واقعه عاشورا، تاب‌آوری ایجاد می‌کند، سه عنصر در رفتار ایشان بسیار مهم است؛ اولا ایشان به رنج معنابخشی می‌کند، انسان زمانی می‌شکند که رنج را بی‌معنا بداند، حضرت زینب(س) در اوج مصیبت حادثه را در چارچوب یک هدف الهی تفسیر می‌کند، لذا جمله ایشان ما رأیتُ الّا جمیلاً، می‌گوید که رنج حضرت را نابود نمی‌کند و حفظِ امید می‌کند و حضرت زینب(س) آینده را بعد از عاشورا می‌بیند و اینکه عاشورا پایان راه نیست، به این دلیل حضرت زینب(س)، کاروان را به سمت آینده هدایت‌گری می‌کند. حاجی‌اسماعیلی عنوان کرد: دومین عنصر در ایشان، حفظ مسئولیت است؛ زمانی که بحرانی اتفاق می‌افتد، حضرت زینب(س)، مسئولیت خودش را فراموش نمی‌کند و اتفاقا هر چه که بحران بزرگ‌تر شود احساس مسئولیت نیز بزرگ‌تر می‌شود، بنابراین تاب‌آوری در منطق حضرت زینب(س) فقط هنر دوام‌آوردن نیست، بلکه هنر دوام بخشیدن است و ایشان در این مسیر حقیقت و امامت و کودکان و پیام عاشورا را حفظ کردند و این هنر دوام بخشیدن را در ابعاد شخصیت حضرت زینب(س) می‌بینیم.

وی تصریح کرد: برای اینکه عظمت نقش زینب(س) را پس از واقعه عاشورا درک کنیم شرایط را می‌نگریم؛ رهبر نهضت و مردم کاروان شهید شدند و دشمن بر میدان مسلط و اسارت آغاز شده و در این جا سه خطر بزرگِ فروپاشی روانی و فروپاشی سازمانی و فروپاشی معنایی جامعه را تهدید می‌کرد و حضرت زینب در هر سه حوزه به صورت کامل نقش آفرینی کرد. عضو هیات علمی پژوهشکده زن و خانواده اظهار داشت: یکی از مهم‌ترین جلوه‌های مدیریت حضرت زینب(س) حفاظت از امام سجاد(ع) بود و این واکنش عاطفی نیست چون ایشان می‌داند که بقای امامت، بقای آینده نهضت است و از این رو خود را در معرض خطر قرار می‌دهد تا امام سجاد(ع) را نجات دهد.

وی خاطرنشان کرد: سومین عنصر در شخصیت ایشان، حفظ انسجام کاروان است؛ در نظریه مدیریت بحران می‌گویند بزرگترین سرمایه در شرایط بحرانی انسجام گروهی است که باید حفظ شود، چون افراد دچار بحران شدند ممکن است به دلیل ترس و اضطراب و بی‌اعتمادی، انسجام‌شان را از دست بدهند اما در کاروان اسیران این اتفاق نمی‌افتد چون حضرت زینب(س) محور انسجام کاروان می‌شود. حاجی‌اسماعیلی گفت: حضرت زینب(س) در آن بحران مرجع تصمیم‌گیری و آرامش می‌شود و نه با قدرت نظامی، که با قدرت معنوی، کاروان را اداره می‌کند، ایشان به مدیریت کودکان آسیب دیده می‌پردازد؛ طبق روانشناسی بحران، کودکان در جنگ و خشونت، بیشترین آسیب جسمی و روحی و روانی را می‌بینند و حضرت زینب(س) برای کودکان آسیب‌دیده نقش مادری ایفا می‌کند و به حفظ امنیت روانی کودکان می‌پردازد.

وی افزود: یکی از نقش‌های مهم حضرت زینب(س)، روایتگری است؛ هیچ رویدادی فقط با وقوع آن رویداد در تاریخ ماندگار نمی‌شود بلکه آن روایتی که رویداد می‌سازیم در حافظه جمعی باقی می‌ماند؛ لذا جنگ روایت‌ها بسیار مهم است و رهبر شهید تاکید زیادی بر این مقوله داشتند که اگر ما روایت نکنیم، دشمن، جنگ را آن طور که می‌خواهد روایت می‌کند. عضو هیات علمی پژوهشکده زن و خانواده بیان کرد: دشمن فقط برای اشغال سرزمین، وارد مرزها نمی‌شود، بلکه می‌خواهد بر اذهان تسلط پیدا کند؛ از این رو روایت حادثه از حادثه مهم‌تر است؛ پس از عاشورا نیز روایت جنگ، اهمیت داشت و حضرت زینب(س) در این عرصه نیز به ایفای نقش پرداخت.

وی عنوان کرد: حکومت پس از شهادت امام حسین(ع)درصدد روایتی از پیروزی خود بود و می‌خواست در حافظه جمعی جامعه این طور ثبت شود که یک گروه شورش‌گر شکست خورد، یزید به دنبال دفن حقیقت عاشورا بود و این جاست که نقش زینب(س) آغاز می‌شود ؛ ایشان مفسر عاشوراست و با خطبه، عاشورا را برای جامعه تبیین می‌کند. حاجی‌اسماعیلی با اشاره به اهمیت خطبه‌های حضرت زینب (س) در تبیین واقعه عاشورا تصریح کرد: با بازسازی فضای آن دوران، اهمیت خطبه‌های ایشان را بهتر درک می‌کنیم؛ امروز می‌دانیم حق با امام حسین(ع) است، اما در سال 61 هجری وضعیت این طور نبود و حکومت اموی 40 سال به عنوان دستگاه تبلیغاتی عظیم، جامعه را اداره می‌کرد و مردم شام اهل بیت(ع) را نمی‌شناحتند و اطلاعاتی که به دست می‌آمد از حکومت دریافت می‌شد.

وی اظهار داشت: در علوم ارتباطات به این وضعیت انحصار روایت می‌گویند؛ وضعیتی که در آن فقط یک طرف، امکان صحبت و تبلیغات داشت و یزید می‌خواست تصویر سرکوب شورشیان را در میان مردم جا بیندازد که اگر این روایت تثبیت می‌شد پس از 1400 سال، عاشورا این گونه زنده نبود. عضو هیات علمی پژوهشکده زن و خانواده خاطرنشان کرد: حضرت زینب(س)، انحصار روایت‌ را شکست و در خطبه‌های خود در کوفه و شام به روشنگری پرداخت؛ مخاطب ایشان به خصوص در کوفه، دشمن نبودند بلکه مردمی هستند که دچار بی‌عملی شدند و سکوت کرده بودند و حضرت زینب(س) در خطبه خود، جامعه را فرامی‌خواند و احساسات مردم را تبدیل به آگاهی می‌کند.

وی گفت: ایشان، مردم را از غلیان هیجان عبور دادند و به خودآگاهی رساندند؛ به گفته بسیاری از مورخان، بذر جنبش‌های بعدی علیه بنی‌امیه، از همین اگاهی عمومی که در مردم کوفه ایجاد شد شکل گرفت؛ در خطبه‌های شام که اوج شاهکار روایت‌گری حضرت زینب(س) است، مردمی هستند که اهل بیت(ع) را نمی‌شناختند و تحت تربیت رسانه‌ای بنی امیه تربیت شده بودند. حاجی‌اسماعیلی افزود: مردم شام فکر می‌کردند یزید خلیفه مشروع مسلمانان است و زینب(س) در سخت‌ترین میدان روایت در شام وارد شد و یک شاهکار ارتباطی ایجاد گردید، در حالی که همه عناصر قدرت اعم از رسانه و قدرت و ثروت در دست یزید است و زینب(س) تنها یک اسیر بود؛ اما ابتکار عمل را در مقابل قدرت یزید در دست می‌گیرد و شاید مهم‌ترین خطبه شام همین فرازی است که می‌گوید هر نقشه‌ای دارید به کار بگیرید اما نمی‌توانید یاد ما را از بین ببرید و این، یک جمله اعتراضی و احساسی نیست، بلکه یک پیش‌بینی تاریخی است و در جایی که همه چیز به سود یزید بود، اما زینب افق آینده را دید.

وی بیان کرد: حضرت زینب(س) در روایت خود از واقعه عاشورا، هویت شهدا را بازتعریف کرد؛ در روایت رسمی حکومت امام حسین(ع) نوه پیامبر(ص) روایت نمی‌شود، بلکه فردی اعلام می‌شود که علیه حکومت مرکزی اقدام کرده و از این رو کشته شدگان دیگر شهید نیستند و شورش گران هستند؛ این تاکتیکی برای قدرت‌های سیاسی است که تخریب هویت اخلاقی می‌کنند. عضو هیات علمی پژوهشکده زن و خانواده عنوان کرد: حضرت زینب(س)دائما بر نسبت خودشان با پیامبر(ص) تاکید داشتند و می‌گفتند ما اهل بیت نبوت و فرزندان محمد(ص) هستیم؛ در واقع روایت گری ایشان اجازه نمی‌دهد شهدا از هویت واقعی شان جدا بیفتند و روایت دشمن غلبه پیدا نکند.

وی ادامه داد: اقدام حضرت زینب(س) در این باره بازتعریف معنای شهادت بود و معنای حادثه را تغییر داد و در حالی که تمام شاخص‌های ظاهری یک شکست برای نهضت فراهم بود و همه شهید شدند و خانواده به اسارت رفته بود، اما حضرت زینب(س) اجازه نمی‌دهد این معنا تثبیت شود و می‌گوید چیزی جز زیبایی ندیدیم؛ یعنی این جمله یکی از بزرگترین عملیات‌های معنا بخشی در تاریخ بود؛ ایشان مرگ را بازتعریف به شهادت می‌کند. حاجی‌اسماعیلی تصریح کرد: بسیاری از قدرت‌های سیاسی در طول تاریخ سعی داشتند القا کنند اگر ما پیروز شدیم، پس حق با ماست و این منطق فرعون و همه نظام‌های استبدادی است و یزید سعی داشت پیروزی سیاسی را نشانه بر حق بودن خود جلوه دهد اما حضرت زینب(س) معادله را شکست و فرو ریخت و خطبه‌هایش نشان داد ممکن است کسی قدرت داشته باشد، اما حق نداشته باشد. وی اظهار داشت: بزرگترین شاهکار حضرت زینب(س) این بود که حادثه عاشورا تبدیل به حافظه جمعی شود و بخشی از گذشته، هیچ وقت فراموش نشود؛ عاشورا، پس از 1400 سال همچنان عاشورا زنده است و تبدیل به میراث دائمی همه امت مسلمان شده است.


از اقدامات مهم حضرت زینب(س) پس از عاشورا، خلق هویت تمدنی و شیعی است
در این نشست علمی ترویجی، دکتر زهرا شریف عضو هیئت علمی پژوهشکده زن و خانواده با اشاره به موضوع زینب سلام‌الله‌علیها، فریاد فرمند از تاب‌آوری تا راهبری بیان کرد: عاشورا در تایخ تکراری نمی‌شود و تلاش حوزه علمیه در بخش خواهران در این رویداد بازخوانی واقعه با تکیه بر نقش حضرت زینب(س)است.

وی عنوان کرد: حضرت زینب(س) عصاره خاندان رسالت و هدایت است و رسول خدا(ص) را درک کرد و در دامان علی(ع) پرورش یافت و با عدالت علی(ع)زیست و نیز مظلومیت و استقامت در ولایت‌مداری را از فاطمه(س) آموخت و در سنت حسنین(ع) و قیام پرورش یافت. عضو هیئت علمی پژوهشکده زن و خانواده عنوان کرد: حضرت زینب(ع) اگر چه از معصومان نبود اما جان مایه و عصاره همه این مباحث را داشت و کارهای ارزشمندی انجام داد که اوج شاهکار ایشان، حضور در واقعه عاشورا و مدیریت بحران بود و طبق متون اصلی اسلامی، معنای جدیدی در این واقعه ایجاد کردو باعث خلق هویت شیعی شد.

وی تصریح کرد: حضرت زینب(س) به پشتوانه عصاره‌ای که از معصومین داشت، معنا را دگرگون کرد و اندیشه اسلامی را سبب شد و هویت شیعی و تمدن اسلامی را پایه‌ریزی کرد، سلحشوری و روایت سازی ایشان، چنین ذخایر ارزشمندی را داشت که وقتی به دنیا آمد پیامبر(ص) از جانب خدا این نام را برایش انتخاب کرد و سفارش نمود تا حرمت ایشان را پاس بدارند، چرا که همچون خدیجه(س) است؛ پسروضه کربلا را قبل از عاشورا در واقع اهل بیت(ع) سرودند. شریف اظهار داشت: حضرت سجاد(ع) می فرماید ایشان هویت شیعی را زمینه‌سازی کردند و زینب(س) حق بر گردن شیعیان دارد و القاب ایشان عقیله بنی هاشم ، عقیله طالبین ، موثقه ، عارفه ، عالمه ، محدثه ، فاضله نیز بی‌بدیل است؛ حضرت سجاد(ع)تعبیر «عالمه غیر معلمه» را به کار بردند که به این معنی است که حضرت زینب دارای علم لدنی است.

وی ادامه داد: حضرت زینب اهل فضل بود و کلاس تفسیر و تدریس داشت؛ ایشان در کوفه و شام، در آن حافظه معنایی که وجود داشت، مردم و حکمای ظالم را مورد خطاب قرار داد و یادآوری کرد که شما که بودید و ما که هستیم و شما چه کردید و چه خواهد شد و خیانت مردم کوفه کدام است. عضو هیئت علمی پژوهشکده زن و خانواده خاطرنشان کرد: ایشان، پیمان شکنان را مورد خطاب قرار می‌دهد؛ وضعیت مردم پس از خطبه‌ها تفاوت می‌کند و آنها این روشنگری را اوج رسالت زینب می‌دانند. وی گفت: ایشان در خطبه‌ها، بی‌وفایان به امام حسین(ع) را سرزنش می‌کند که مرد نیستید و حضرت زینب(س) نیز این گونه در خطبه یادآوری می کند که ما همان‌هایی هستیم که رسالت و پیام خدا را آوردیم و شما فراموش کردید؛ همه این خطبه‌ها باعث ایجاد وجدان جمعی و متزلزل شدن حکومت بنی امیه شد و این سخنان صفحه را برگرداند.

شریف افزود: ایشان با سخنان خود تزلزل بر حکومت ظلم ایجاد کرد؛ گویی اینکه مردم آن زمان در نقطه عطف تاریخی دشواری ایستاده بودند؛ از طرفی خفقان و تهدید وجود داشت و از طرفی مردم، خود را در اتفاقی که افتاده بود مقصر می‌دیدند و در چنین شرایطی حضرت زین(س)با روشنگری خود وجدان جمعی را بیدار و به کنش اجتماعی تبدیل کرد. وی بیان کرد: یکی دیگر از اقدامات ایشان، خلق هویت تمدنی و شیعی است؛اولین کسی که بر این جنایات عزاداری و سوگواری کردند ، حضرت زینب(س) بود و ما با زینبی غمگین و استوار مواجه هستیم؛ ایشان غم خود را انکار نکرد و بُعد مناسکی و آئینی به بعد ادبیات اضافه کرد و باعث شد در بین مردم اشعاری در سوگ عاشورا خوانده شود و شعر در این جا فقط خیال نیست و معنا را در بُعد تمدنی ایجاد می‌کند و جایگاه عاطفه را در بُعد تمدنی می‌بینیم به طوری که هویت عاطفی نقش مهمی در هویت شیعی داشته است.

عضو هیئت علمی پژوهشکده زن و خانواده عنوان کرد: ما با زینبی مواجه هستیم که با بُعد سوگواری خودش را دارد و حقیقت اجتماعی را شکل می‌دهد و به واسطه بحرانی که اتفاق افتاده و تبدیل به کنش و عاطفه شده نظم دهنده معناست و این سرمایه عاطفی که حضرت زینب(س) شکل دادند در هویت شیعی موثر بوده است. وی اظهار داشت: حضرت زینب(س) صرفا مخاطب را مورد خطاب قرار نداد، بلکه نظام معنایی جامعی را در عرصه اجتماع عیان و برای روایت خود مخاطب شیعی ایجاد کرد که این حادثه نیازمند خون خواهی و فهم عمیق و بیعت با امام است و ایشان همه را در قالب یک معنایی منسجمی درآوردند به طوری مردم متوجه شدند یزیدیان مرتکب چه اشتباهی شده‌‌اند و مردم حیرت زده اشک ریختند.

شریف خاطرنشان کرد: ایشان بعد از فاجعه مخاطب را به سطحی از روشنگری رساند و مخاطب شیعی و هویت شیعی را رقم زد و معانی لازم را گرد هم آورد و با سرمایه عاطفی، همبستگی ایجاد کرد. وی تاکید کرد: جا دارد در مطالعه از شخصیت حضرت زینب(س)، ظرفیت‌های زنان را مورد بررسی قرار دهیم؛ زنان دارای ظرفیت‌های عاطفی تعقل حین مصیبت و ایجاد همبستگی هستند که ما این را در کاروان اسرا و در خطاب قرار دادن امرای ظالم مشاهده می‌کنیم و این ذی وجوه بودن زنان که در حضرت زینب بسیار عیان است در اکنون و دوران فعلی ایران شیعی ما بسیار نمودار است.

عضو هیئت علمی پژوهشکده زن و خانواده بیان کرد: مهم است ما در دورانی به سر می‌بریم که به روایت صحیح تاب‌آوری و روشنگری زنانه نیاز داریم و زنان با این همه ویژگی‌هایی که دارند می‌توانند یک وحدتی را ایجاد کنند؛ امید است زنان ایران و زنان جبهه مقاومت بتوانند از این وجوه جمعی حضرت زینب در ساخت روایت درست از این جبهه مقاومت و ایران اسلامی بهره بگیرند تا رسالت زینبی خود را تحقق بخشند.